چيست و به كيست ، تا به ضرورت بشناسد كه همه آثار قدرت اوست و همه انوار عظمت اوست ، و همه بدايع و غرايب حكمت اوست ، و همه پرتو جمال حضرت اوست ، و همه از اوست ، و همه بدوست ، بلكه خود اوست ، كه هيچ چيزى را جز وى هستى به حقيقت [ 1 ] نيست بلكه هستى همه چيزها پرتو نور هستى اوست . و درود بر مصطفى ( ص ) كه سيد پيامبران است و راهنماى و راهبر مؤمنان است ، و امين اسرار ربوبيّت است و گزيده و برداشتهء حضرت الهيّت است ، و بر جملهء ياران و اهل بيت وى كه هر يكى از ايشان قدوهء امّت ، و پيداكنندهء راه شريعت است . اما بعد بدان كه آدمى را به بازى و هرزه نيافريده‌اند ، بلكه كار وى عظيم است ، و خطر [ 2 ] وى بزرگ است ، كه اگر چه وى ازلى نيست ابدى است ، و اگر چه كالبد وى خاكى و سفلى است حقيقت روح وى علوى و ربّانى است ، و گوهر وى اگر چه در ابتدا آميخته و آويخته به صفات بهيمى و سبعى و شيطانى است ، چون در بوتهء مجاهدت نهى از اين آميزش و آلايش پاك گردد ، و شايستهء جوار حضرت ربوبيّت شود ، و از اسفل السّافلين [ 3 ] تا اعلى علّيّين [ 4 ] - همه نشيب و بالا - كار وى است . و اسفل السّافلين وى آن است كه در مقام بهايم و سباع فرود آيد ، و اسير شهوت و غضب شود ، و اعلى علّيّين وى آن است كه به درجهء ملك رسد ، چنان كه از دست شهوت و غضب خلاص يابد ، و هر دو اسير وى گردند ، و وى پادشاه ايشان گردد ، و چون بدين پادشاهى رسد شايستهء بندگى حضرت الوهيت گردد . و اين شايستگى صفت ملايكه است ، و كمال درجهء آدمى است . و چون وى را لذت انس به جمال حضرت الوهيت حاصل شد ، از مطالعت آن جمال حضرت يك لحظه صبر نتواند ، و نظاره كردن در آن جمال بهشت وى شود ، و آن بهشت كه نصيب شهوت چشم و فرج و شكم است ، نزديك وى مختصر شود .

--> [ 1 ] به حقيقت ، حقيقى . [ 2 ] خطر ، اهميت . [ 3 ] ( قرآن ، 95 - 5 ) ، فروتر همهء فروتران . [ 4 ] ( قرآن ، 83 - 18 ) . برتر همهء برتران .